Í dag fór fram útför Ara Huynh, sem hraktist með fjölskyldu
sinni frá Víetnam fyrir tæpum þrjátíu árum og byggði sér framtíð í
nýju landi langt á hjara veraldarinnar. Lífshlaup Ara er saga
flóttamannsins í hnotskurn, saga sem við sem höfum tekið við
flóttamönnum en ekki verið flóttamenn sjálf höfum gott af að
kynnast.
Því finnst mér við hæfi að birta hér minningarorð tengdaföður
míns, Björns Friðfinnssonar, við útförina í dag. Björn fór til
Malasíu sem fulltrúi Rauða kross Íslands og valdi þann hóp
flóttamanna sem hingað kom, meðal annars Ara og Margréti og börn
þeirra. Æ síðan hafa þau hjónin verið miklir fjölskylduvinir og ég
hef þekkt þau í tæpa tvo áratugi.
Meiri heiðursmann en Ara var ekki að finna hér á landi og sú
saga sem hann á að baki á erindi til okkar allra. En ég gef Birni
Friðfinnssyni orðið:
"Við minnumst í dag Ara Huynh
veitingamanns sem andaðist 15. janúar s.l.
Nafnið Ari Huynh eða Ari De
Huynh er að sjálfsögðu
ekki það nafn, sem foreldrar hans gáfu honum við fæðingu, en Ari er
það nafn sem hann fékk við komuna til Íslands og tók upp íslenskan
nafnasið eins og innflytjendum til landsins var þá skipað að lögum.
Bera börn hans föðurnöfn í samræmi við það.
Ari fæddist 5. janúar árið 1946 í
hinum kínverska hluta borgarinnar Saigon í Vietnam, en hún nefnist
nú Ho Chi Minh – borg. Faðir Ara var matreiðslumaður sem oftast var
sjálfstætt starfandi og sá þá um meiri háttar
veisluhöld. Naut hann
talsverðrar frægðar fyrir leikni sína á því
sviði. Til þess
var líka tekið að hann tók ekki að sér verkefni fyrir hvern
sem var, en þótti þvert á móti vandur að viðskiptavinum
sínum. Faðir Ara
hafði mikinn áhuga og metnað í starfsgrein sinni og Ari
minntist þess síðar hvernig faðir hans leiddi
hann ungan sveinstaula í ferðir milli veitingahúsa
í borginni þegar hann vildi kanna hvað aðrir væru komnir
áleiðis í faginu.
Ari naut góðrar menntunar í
kínverskumælandi skóla í Saigon þar sem hann einnig nam víetnömsku. Hér
var um haldgóða menntun að ræða og m.a. var Ari vel að sér um
klassíska kínverska menningu. Hann nam kínverskt
ritmál og
hafði nokkur
kínversk tungumál á valdi sínu. Hann lauk skólanámi sínu
með góðum
vitnisburði.
Þegar Ari fæddist var Vietnam frönsk
nýlenda. Nýlokið var
styrjöld Japana og Vesturveldanna. Meðan á henni stóð misstu
Frakkar yfirráð sín, en stofnaður var her innlendra skæruliða til
þess að berjast við japanska hernámsliðið Við styrjaldarlok vildu margir
landsmenn ekki hverfa aftur undir nýlendustjórn Frakka og
skæruliðaherinn hóf baráttu fyrir fullu sjálfstæði landsins. Varð
það tilefni grimmilegra bardaga í landinu sem lauk með frægum
ósigri nýlendustjórnarinnar við Diem Biem Phu. Skömmu seinna
var samið um frið og landinu skipt í Norður- og Suður- Vietnam árið
1954. Nýlendustjórn
Frakka gaf suðurhluta landsins sjálfstæði en hélt þar áfram
verulegum áhrifum. Stjórnendur norðurhlutans ákváðu einnig að taka
upp vopn á ný og “frelsa” suðurhlutann eins það var nefnt. Komið
var á fót sjálfstæðum her Suður-Vietnam til varnar norðanmönnum en
herinn reyndist ekki standast snúning. Af ástæðum sem ekki verða
hér raktar hófu Bandaríkjamenn stuðning við suðurherinn og síðar
þátttöku í þessu innanlandsstríði. Er það lengsta styrjöld sem
Bandaríkjamenn hafa tekið þátt í frá stofnun Bandaríkjanna og stóð
hún frá árinu 1965 til ársins 1975. Þeir biðu þar að lokum ósigur
og Vietnam var sameinað í eitt ríki árið 1975 undir forystu
norðanmanna. Talið er að 3 – 4 milljónir Vietnama hafi látið lífið
báðum megin víglínunnar í þessum átökum og til viðbótar 1,5 – 2
milljónir Kambódíu- og Laosmanna, sem dregist höfðu inn í
átökin.
Þetta langdregna og heiftúðuga stríð
mótaði að sjálfsögðu allt umhverfið í uppvexti
Ara og hann
hlaut óhjákvæmilega dragast inn í það fyrr eða
síðar. Ari
kvæntist árið 1971 eftirlifandi konu sinni Margréti , en
skömmu seinna var hann kvaddur til herþjónustu. Hann hlaut þar venjulega
herþjálfun, en hér kom uppruni hans og hinn ánægjulegi
lífsþróttur sem frá honum geislaði honum til
bjargar.
Hershöfðinginn sem sá um þjálfunarbúðirnar frétti af því að
kominn væri á staðinn sonur matreiðslusnillings, sem sjálfur
væri úrræðagóður og kynni ýmislegt fyrir sér. Hann neytti þá aðstöðu
sinnar til þess að fá Ara fluttan úr vígasveitum hersins til
einkaeldhúss hans. Þar beitti Ari
eldhúsáhöldum meðan á herskyldu hans stóð, en þurfti ekki að
leggja líf sitt og annarra í hættu með beitingu annars konar
tóla. Herstöðin var auk þess skammt frá Saigon og gerði Ara
kleyft að hafa gott samband við fjölskyldu sína. Nokkru fyrir
styrjaldarlokin gaf hershöfðinginn svo Ara lausan úr
herþjónustu og lét svo mælt að hann vildi komast hjá því að
Ari lenti í því óhjákvæmilega uppgjöri sem hermenn
hans myndu lenda
í við fyrirsjáanleg stríðslok.
Ari sneri sér þá að aðstoð við
veitingasölu föður síns en jafnframt kom hann á fót lítilli
verksmiðju sem framleiddi kúlupenna. Hafði hann allgóða afkomu af
þessu og veitti ekki af. Barnahópurinn hafði stækkað ör,
en á árabilinu 1972 – 1979 áttu þau Margrét 5 börn.
En nú dró ský fyrir sólu á nýjan
leik. Víetnamar og
Kínverjar hófu að þræta um legu landamæranna þeirra í millum og
leiddi sú deila til styrjaldar. Hér var um skammvinn átök að
ræða, en stjórnendur
ríkisins notuðu tækifærið til þess að gera hinn kínverskumælandi
minnihluta landsmanna tortryggilegan í augum meirihlutans sem mælir
á víetnömsku. Hófust
nú ofsóknir í garð þeirra fyrrnefndu með eignaupptöku og margs
konar ofbeldi. Á sama tíma hertu hin nýju stjórnvöld í suðurhluta
landsins aðgerðir gegn þeim sem stutt höfðu eða starfað fyrir fyrri
stjórnvöld í landinu eða bandaríska herinn. Af þess hlaust
fjöldaflótti, þar sem hinir ofsóttu komust yfir hvers kyns fley sem
flotið gátu og lögðu í mikla háskaferð yfir hafið til
nágrannaríkjanna í suðvestri. Af þessu skapaðist mikill
vandi í þeim ríkjum
sem flóttamannastraumurinn beindist að , en þar voru fyrir fátæk
samfélög sem litlugátu á sig bætt. Flóttamannasstofnun Sameinuðu
þjóðanna mæltist til þess við alþjóðasamfélagið, að það byði hópum
flóttamanna varanlega búsetu og urðu mörg ríki við því , einkum þó
ríki í Vestur-Evrópu og Norður-Ameríku ásamt Ástralíu.
Rauðakrossfélög Norðurlanda höfðu samvinnu um aðstoð
við”bátaflóttafólkið” eins og það var nú nefnt og almargir hópar
þess fengu landvist á Norðurlöndum, þar á meðal hér á
landi.
Ari , fjölskylda hans og fleiri
vandamenn urðu fyrir ofsóknum og eignaupptöku og töldu þann kost
einan færan að flýja land. Þau lentu í miklum hrakningum sökum
vélarbilunar og árásar sjóræningja , sem rændu af þeim öllu fémætu
er þau höfðu með sér. Að lokum bar bátinn inn í landhelgi Malasíu
og var hann þá dreginn til eyjunnar Pulah Tenga við austurströnd
Malasíu, en þar hafði verið komið hafði verið á fót
flóttamannabúðum . Frá
Pulah Tengah kom fjölskyldan svo til Íslands, en vandamenn sem
orðið höfðu samferða frá Víetnam dreifðust til ýmissa ríkja svo sem
Ástralíu, Kanada og Bandaríkjanna.
Ari var frá upphafi ákveðinn í því að
skapa sér og sínum góða framtíð í nýju fósturlandi.
Eftir að hafa náð lágmarksþekkingu í
íslensku, hélt hann út á vinnumarkaðinn sem matreiðslumaður og varð
þar frumkvöðull nýrrar matargerðar í samfélaginu. Hann starfaði
m.a. á Hótel Sögu, í Kaffivagninum við Grandagarð og í
Vörumarkaðnum við Ármúla. Hann hafði ávallt haft í huga að
gerast sjálfstæður veitingamaður og það tækifæri bauðst, þegar
“Kringlan” var byggð og bauð upp á rými fyrir nýstárlega
matargerð. Ari
stofnaði þá veitingahúsið Indókína og hefur það dafnað síðan í
höndum hans og fjölskyldunnar. Úr Kringlunni flutti það í
Borgarkringluna en síðan á Laugaveg 19 þar sem það hefur nú starfað
lengi..
Veitingahús á Íslandi hafa á síðari
árum í mörgum tilvikum átt sér skamman líftíma, en það á ekki við
um Indókína. Hefur þar komið til verð og gæði þjónustunnar sem
byggist á gríðarlegu vinnuframlagi fjölskyldunnar og því mikla
trausti og vináttu sem Ari ávann sér hjá öllum
samskiptaaðilum.
Um síðustu áramót urðu þau tímamót,
að Ari afhenti sonum sínum Torfa, Stefáni og Hákoni reksturinn og
hugðist framvegis taka lífinu með ró með Margréti .
Það æviskeið varð styttra en nokkurn
óraði fyrir og það veldur okkur ómældri sorg. En lífið er vissulega fallvalt og
því hljótum við að hlíta..
Þegar við nú stöndum á kveðjustundu
og minnumst ánægjulegra samskipta okkar við Ara Huynh, hina
smitandi lífsorku hans og lífsgleði, kemur margt í hugann. Ari
yfirvann mikla örðugleika í heimalandi sínu. Hann yfirvann mikla hrakninga við
flótta og dvöl í flóttamannabúðum í fjarlægu
landi. Og hann
náði að aðlaga sig og fjölskyldu sína lífi og siðum fólks í
nýju fósturlandi og ná þar einstæðri virðingu samborgara
sinna. Allt eru
þetta afrek.
Enn ber fólk af erlendum uppruna hér
að ströndum og óskar landvistar, fólk sem á sér sögu, jafnólíka
okkar sögu og sú saga sem hér hefur verið rakin. Rætt er um
vandamál sem þetta skapi. Hér mætti saga Ara Huynh og fjölskyldu
hans e.t.v. leiða
okkur að lausn
málsins. Opið og skilningsríkt samfélag getur laðað fram þá
lífsorku og afrek nýrra einstaklinga á íslenskri grundu, lífsorku
og það áræði sem umbreytir vandamálum í uppsprettu tækifæra og
nýrra strauma í samfélaginu.
Með það í huga segjum við í dag við
vin okkar Ara Huynh:
“Far þú í friði kæri vinur. Þakka þér
fyrir það sem þú varst.”
.